ČOVJEK KOJI JE PROMIJENIO SRPSKI JEZIK: 156 godina od smrti Vuka Stefanovića Karadžića



Na današnji dan, prije 156 godina umro je srpski jezički i pravopisni reformator Vuk Stefanović Karadžić, najvažnija ličnost srpske književnosti prve polovine 19. vijeka.

Sakupljao je srpske narodne pjesme i reformisao azbuku i ćirilično pismo, a njegovim reformama u srpski jezik je uveden fonetski pravopis, čime je slavenosrpski jezik zamijenjen srpskim jezikom.

Reformator i borac za srpski jezik
Vuk Stefanović Karadžić rođen je 7. novembra 1787. godine u selu Tršić, nedaleko od Loznice.

Da čita i piše Vuk je naučio od rođaka Jevte Savića Čotrića, u to vrijeme jedinog pismenog čovjeka u kraju. Nakon toga, školovanje je nastavio u Loznici, ali je zbog bolesti morao da napusti školu.

Pokušao je da upiše Gimnaziju u Sremskim Karlovcima, ali je odbijen. Nakon toga neko vrijeme je proveo u Karlovačkoj bogosloviji, kod Lukijana Mušickog. Uporan u namjeri da se školuje, Vuk odlazi u Beograd, kod Dositeja Obradovića, moleći da mu pomogne, ali ga Dositej odbija.

Poslije propasti ustanka 1813. godine i odlaska u Beč, Vuk je počeo da sakuplja narodne pjesme i druge umotvorine i da reformiše srpski pravopis.

Neprestano je isticao da pravilno pisati znači pravilno misliti. Zagovarao je vraćanje književnosti narodnom jeziku.
Godine 1814. u Beču je objavio zbirku narodnih pjesama „Mala prostonarodna slaveno-serbska pjesnarica“. Ubrzo nakon toga, objavio je i „Pismenicu srbskoga jezika po govoru prostoga naroda napisanu“.

Godine 1818. objavio je prvo izdanje „Srpskog rječnika“. Građu za  rječnik Vuk je pronašao u govoru naroda u Srbiji, Sremu i Vojvodini. Rječnik se sastojao od 26.270 riječi.

Iste godine Vuk je objavio i prošireno izdanje svoje gramatike, te u značajnoj mjeri promijenio dotadašnje poimanje jezičkih pravila. Smatrao je da svaki glas mora da ima samo jedno slovo i iz dotadašnje azbuke izbacio je sve nepotrebne znakove.

Drugo izdanje „Srpskog rječnika“ Karadžić je objavio 1852. godine u Beču, sa  47.427 riječi.  Rječnik se možes smatrati i istorijskim zapisom, jer su u njemu opisani i narodni običaji, vjerovanja i nošnje.
Godinom Vukove pobjede smatra se 1847. Te godine objavljena su četiri velika djela na narodnom jeziku – Vukov prevod „Novog zaveta“, rasprava o jeziku „Rat za srpski jezik i pravopis“ Đure Daničića, „Pesme“ Branka Radičevića i „Gorski vijenac“ Petra Petrovića Njegoša.

Ipak, njegov jezik je zvanično usvojen kao književni  tek 1868. godine, četiri godine nakon Vukove smrti.

Prikupljao pjesme, poslovice, priče, pripovjetke
Vuk je veliki dio života proveo sakupljajući pripovjetke, priče, pjesme, poslovice. Prvu zbirku pripovjedaka  „Narodne srpske pripovijetke“ Karadžić je objavio 1821. godine u Beču. U njoj se našlo 12 pripovjedaka i 166 zagonetki.
Godine 1836. u Cetinju je objavljena zbirka „Narodne srpske poslovice“, posvećena vladiki Petru Drugom Petroviću Njegošu.

Bilješke o narodnim običajima i vjerovanjima Karadžić je integrisao i u svoj rječnik.
Vuk je prikupio i ogromnu građu o događajima u Srbiji sve do 1814. godine, a događaje tokom vladavine kneza Miloša Obrenovića opisao je u knjizi „Miloš Obrenović knjaz Serbiju“.
 
Promijenio tok istorije srpskog jezika
Vuk Stefanović Karadžić umro je 7. februara 1864. godine u Beču. Njegovi posmrtni ostaci prenesni su 1987. godine u Beograd.  Sahranjen je uz najviše državne počasti u porti Saborne crkve.

Vukov doprinos srpskom narodu, naročito jeziku, ne može se izmjeriti.
Mnoge škole, biblioteke i druge kulturne ustanove u regionu nose ime Vuka Stefanovića Karadžića.

Dešavanja u Bijeljini
Izvor: desavanjaubijeljini.com
 
 



 





Komentara